XS
SM
MD
LG
XL
Görsel
24.06.2020

Çocuklarda Cimnastik Antrenmanının Biyomotor Yetiler Üzerine Etkisi

Çocuklarda Cimnastik Antrenmanının Biyomotor Yetiler Üzerine Etkisi

Spor yapmak; çocuklarda sağlıklı gelişim ve büyüme için önemli bir araç olduğu gibi, boş zamanlarını keyifle geçirebilecekleri bir aktivitedir. Artistik jimnastik, anaerobik dayanıklılık, kuvvet, hız, koordinasyon, esneklik, zarafet ve branşa özgü antropometrik özelliklerin kombinasyonunun eşsiz bir şekilde sergilendiği bir spor branşıdır. 1 Yetenek belirleme konusunun önemi çocukların fiziksel özelliklerinin saptanmasının gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. Spora erken yönlendirme, spor branşlarında üst düzey başarıya ulaşabilmek ile yakın ilişki göstermektedir. Yetenek belirleme, genç sporcuların doğru spor branşına yönlendirilebilmesi amacıyla seçilme ve gruplandırılmasının sağlanmasıdır. 2 Okul öncesi dönemde özellikle temel hareketlerin doğru olarak öğrenilmesi gerekir. Çocukların gelişim düzeylerinin belirlenmesi, gerekli müdahalenin yapılabilmesi açısından yetersizliklerin erkenden saptanması gereklidir. 3 Anaokullarında en az yer verilen ve aileler tarafından da en az önem gösterilen etkinlik, beden eğitimi ve spor etkinlikleridir. Oysa, okul öncesi eğitimde beden eğitimi programlarının bilinçli bir şekilde planlanıp uygulanmayışı büyük bir eksiklik oluşturmaktadır. Fiziksel aktivite yaşantıları, çocukların hareket becerilerinde başarılı olmalarını sağlamaktadır. 4 Temel gelişim döneminde çocuğun oyuna olan sınırsız ihtiyacı nedeni ile erken dönemde hayatına giren sportif oyun ve etkinlikler, hem kendi yaş grupları ile bir arada olmasını sağlamakta hem de kurallara ve kararlara uyma, yenme ve yenilmeyi kabullenme gibi deneyimler kazandırmaktadır. 5 Erken yaşlarda edinilen bu deneyimlerle kazanılacak temel bilgi, beceri ve alışkanlıklar, çocuğun daha sonraki öğrenim yaşamının yanı sıra sosyal ve duygusal yaşamını da biçimlendirecek güçtedir. 4 Eğitimde de yeniden yapılanmacı çalışmalarla verilen aktif, yaratıcı ve zengin fırsatlar sayesinde insan yetiştirme düzenekleri olarak kabul edilen öğretim programlarında öğrenci merkezli eğitim ortamlarında öğrenciler birinci dereceden katılımcı, uygulamacı ve değerlendirmeci rolü üstlenmektedir. 6 Altı ve yedi yaşları, ilk çocukluk döneminin sonu ile ileri çocukluk döneminin başlangıcını kapsamaktadır. Bu dönemlerde çocuklar, temel hareketler döneminden sporla ilgili hareketler dönemine geçiş safhasındadırlar. Okul öncesi dönemin sonunda çocuklar sportif beceriler için gerekli temel hareket ve kombinasyonları kazanmış ve motor becerileri ustalıkla yapmaya başlamışlardır. Hareket kalitesi her yıl biraz daha iyiye doğru gelişmektedir. Dört yaşında, tek ayak üzerinde uzun süre durabilen çocuk ancak beş yaşından itibaren sekmeyi becerebilmektedir. Aerobik dayanıklılık ve esneklik bu dönemde iyi gelişmiştir, fakat kuvvet gelişimi henüz söz konusu değildir. Temel beceriler olan denge, koşma, atlama, sıçrama, sekme, yakalama, fırlatma, topa ayakla vurma gibi beceriler bu dönemin sonunda kazanılır. 7 Son yıllarda çocuk ve gençlerin fiziksel aktivite alışkanlığının azalma ihtimaline karşı birçok ülkede fiziksel uygunluk ölçümlerinin yapılması büyük önem kazanmaktadır. Okul öncesi dönemdeki çocukların motor becerilerinin belirlenmesi ile ilgili birçok çalışma mevcuttur. 8-10 Okul öncesi çocuklarda özel programlanmış uzun süreli fiziksel aktivitenin motor beceriler üzerinde pozitif transfer etkisi yapabileceği varsayımı üzerine de çalışmalar mevcuttur. 11,12 Ülkemizde de çocukların mevcut durumlarının ortaya konarak okul öncesi dönemden itibaren bireylerin fiziksel uygunluklarını geliştirmeye yönelik programlar geliştirilmelidir. Bu bağlamda yapılan birçok araştırmada, hareket eğitimi programlarının çocuklarda motor becerileri geliştirdiği sonucuna varılmıştır. 13-15 Çocuk gelişiminde hareket; fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişiminin önemli bir parçasıdır. Hareketsizlik, yaşam şekline bağlı hastalıklarda risk faktörü olarak görülmektedir. Bu nedenle çocukların düzenli ve bilinçli olarak hareket etmeleri okul öncesi dönemden başlayarak sağlanmalıdır. 15 Temel hareket becerilerinin dengeli bir biçimde geliştirilmesinde, çocuklara verilen fırsatlar ve hareket eğitimi önemli bir rol oynamaktadır. 16 Buradan hareketle bu çalışmada, okul öncesi dört-altı yaş grubu çocuklarının, temel motor hareketlerin geliştirilmesini içeren jimnastik antrenmanının uygulandığı deney grubu ile bu jimnastik antrenmanın uygulanmadığı kontrol grubu arasında biyomotor yetilerin (durarak uzun atlama,dikey sıçrama, dinamik denge, reaksiyon zamanı, motor beceri, el-göz koordinasyonu ve dikkat) gelişimi açısından farklılıkların araştırılması amaçlanmıştır.

GEREÇ VE YÖNTEMLER

Bu çalışmada, araştırmanın evrenini, 2011/2012 eğitim-öğretim yılında il merkezinde bulunan bağımsız anaokullarına devam eden dört-altı yaş grubundaki çocuklar oluşturmuştur. Bu anaokullarının arasından jimnastik antrenmanının yürütülebileceği fiziksel koşullara sahip olan anaokulu örneklem olarak tercih edilmiş ve jimnastik antrenmanları antrenör belgeli jimnastik antrenörü tarafından okul jimnastik salonunda uygulanmıştır. Valilik ve il milli eğitim müdürlüğünden gerekli izinler alındıktan sonra çalışmaların yürütülmesine başlanmıştır. Araştırmaya başlamadan önce “bilgilendirilmiş olur alma formu” araştırmaya katılan öğrencilerin velilerine dağıtılmıştır. Ebeveynleri tarafından araştırmaya katılması kabul edilen çocuklar çalışmaya dâhil edilmiştir. Ön test ölçümleri çocuklar antrenmanlara başlamadan ve ısınma yaptırılmadan test düzeneği çerçevesinde alınmıştır. On iki haftalık jimnastik antrenmanının uygulanmasından sonra son test ölçümleri yapılmıştır. Ön test ve son test ölçümleri pazartesi gününden başlayarak beş gün boyunca 08.00-17.00 saatleri arasında uygulanmıştır. Böylece anaokulunda toplamda 14 haftada ölçümler ve antrenmanlar tamamlanmıştır. Tüm ölçümler araştırmacı ve üç yardımcısı ile yapılmıştır. Araştırmanın bütün verileri, önceden hazırlanmış olan ölçüm formlarına işlenmiştir. Testlerin uygulanması aşamasında ölçüm salonunda araştırmacı, yardımcılar ve çocuktan başka kimsenin bulunmamasına özen gösterilmiş, çocukların dikkatini dağıtabilecek nesneler kaldırılmıştır. Ölçüm salonunda oda sıcaklığının 24°C olmasına özen gösterilmiştir. Ön çalışma sonucu edinilen bilgilere göre her iki grubun testleri, sırayla bir öğrencinin bütün testleri yapıldıktan sonra diğer öğrenci çağırılarak ölçülmüştür.


DURARAK UZUN ATLAMA TESTİ

Bacaklar omuz genişliğinde açılır ve başlangıç noktasına geçilir. Atlayış gerçekleştirildikten sonra çocuğun topuk hizasından başlangıç noktasına olan mesafe cm cinsinden kaydedilir. Atlayışı iki kez tekrarlanır. En yüksek değer analiz için kullanılır.

DİKEY SIÇRAMA TESTİ

Dikey sıçrama ölçümleri için Abalakov testi kullanılmıştır. 17,18 Ölçümlerde Takei 5406 Jumpmetre kullanılmıştır. Takei jumpmetrenin daire biçiminde olan lastik kısmı yere sabitlendikten sonra kemer çocukların göbek çukuru hizasında takılarak ipin gergin olması sağlanmış ve eller belde dikey sıçrama yaptırılarak sıçrama yüksekliği ölçülmüştür. Alet sıçrama yüksekliğini cm cinsinden vermektedir. Sıçradığı yükseklik çocuğun ilk sıçrama derecesi olarak test formuna yazılır ve ikinci ölçüm aynı standartlarda tekrarlanır. Her çocuğun iki kez sıçrama hakkı vardır. En yüksek değer analiz için kullanılır.

DİNAMİK DENGE ÖLÇÜM DÜZENEĞİ

Dinamik denge ölçümleri için “Prokin Tecno Body” cihazı kullanılarak iki farklı ölçüm yapılmıştır.

1. Dinamik Denge Testi

(DD): Çift ayakla bipedal dinamik denge ölçümünün amaçlandığı “Tecno Body” denge ölçüm düzeneği kurulur. Bu çalışmada “Tecno Body” denge aletinin “easy” başlığı kullanılmıştır. Çocuk bilgisayarın ekranını görecek şekilde denge aletinin üzerine çıkar ve dengesini sağladıktan sonra ekranda gördüğü yuvarlak içinde 30 saniye boyunca dengesini korumaya çalışır. Çocuk alet üzerinden düşerse veya süre dolmadan inerse ölçüm tekrarlanır. “Equilibrium” ölçümü bittiğinde; alet gezinme uzunluğu (°), alan boşluk yüzdesi, saniyede katedilen açı ortalamasının sayısı, öne-geriye eksende ulaştığı değerler arasındaki ortalama, lateral eksende ulaştığı değerler arasındaki ortalama olmak üzere beş adet sonuç verir. Yapılan iki uygulamadan en iyi uygulama alınır ve çıkan beş değer ölçüm formuna kaydedilir.

2. Dinamik Denge Slalom (DDS) Testi:

Bilateral anterior ve posterior vücut dengesini sağlamak amacıyla “Tecno Body” denge ölçüm düzeneğinin dik ve uzun olan başlığı takılarak slalom testi kurulur. Çocuk bilgisayarın ekranını görecek şekilde denge aletinin üzerine çıkar. Çocuk dengesini kurduktan sonra test başlatılır. Denek 30 saniye boyunca sırasıyla ekranda slalom şeklinde görünen kutucukların üzerinden öne geriye hareket ederek geçmeye çalışır. 30 saniye içinde 13 adet kutucuk görüntülenir. Sonuç olarak alet gezinme uzunluğu (egzersiz sırasında yapılan toplam derece sayısı) ve hata sayısı olarak iki sonuç verir. Çıkan iki değer ölçüm formuna kaydedilir.

BASİT REAKSİYON ZAMANI ÖLÇÜMÜ

Ayırt edici reaksiyon zamanının ölçülmesi, çocuğun ışıklı ve sesli uyaranlara yanıt verme süresini belirlemek amacıyla reaksiyon zamanı ölçüm cihazı “Digital-Type Discriminative Reaction Tester” öğrencilerin boylarına uygun bir masanın üzerine kurulur, aletten 1,5 metre uzağa aletin sağ el, sol el ve baskın ayak butonları yerleştirilir ve çocukların kendi boylarına uygun sandalyeye oturmaları sağlanır. Aletin önce hazırlık butonuna basılır ve çocuğun deneme yapması sağlanır, anında dönütlerle çocuğun yanlış anladığı veya anlamadığı yerler tekrar anlatılır. Daha sonra asıl ölçüme geçilir. Çocuk 10 deneme yapar ve ölçümler kaydedilir.

MOTOR BECERİ

Çocukların algısal motor beceri öğrenimlerinin ölçülmesi amacıyla “Phepple-Type Stabilimeter Motor Beceri Ölçüm Cihazı” çocukların boyuna uygun bir masaya yerleştirilir. Çocuk bir kez kronometre olmadan aleti dener. Başla komutu ile kronometreye basılır ve çocuk bitirdiğinde kronometre durdurulur. Ölçümler iki kez tekrarlanır ve kronometre süreleri ile hata sayısı kaydedilir.

EL-GÖZ KOORDİNASYONU

Çocukların algısal motor beceri öğrenimi ve el göz koordinasyonunun test edilmesi amacıyla “Coordination Tester” kullanılmıştır. Ölçüm aleti anaokulu çocuklarına uygun bir masanın üzerine yerleştirilir. Her çocuk için yeni bir ölçüm kâğıdı kullanılır. Araştırmacı, kalemi kâğıdın başlangıç bölümüne gelecek şekilde ayarlar. Kronometreyi sıfırlar. Başla komutu ile kronometre çalıştırılır. Her bir çocuk için iki kez ölçüm yapılır. Kronometre süresi kaydedilir.

DİKKAT TESTİ

Çocuklarda süreye karşı el becerisinin ölçülmesi amacıyla dikkat testi çocukların kendi boylarına uygun masaya yerleştirilir. Başla komutu ile çocuk dikkat düzeneğine kutucukları yerleştirmeye başlar. Kutucukların tamamı yerleştirildiğinde kronometre durdurulur. Test iki kez tekrarlanır ve süreler kaydedilir. İSTATİSTİKSEL ANALİZ Araştırmaya katılan tüm grupların ölçümlerinde ilk önce tanımlayıcı istatistikler yapılmıştır. Anlamlılık düzeyi tüm testler için p<0,05 alınmıştır. Araştırmaya katılanların cinsiyetlerine ve jimnastik antrenmanına katılım durumlarına göre denge, reaksiyon zamanı ve motor beceri sonuçları arasındaki farkın belirlenmesi için çok yönlü varyans analizinin Hotelling’s Trace bölümü kullanılmıştır. Katılımcıların cinsiyetlerine ve jimnastik antrenmanına katılım durumlarına göre dikey sıçrama, durarak uzun atlama, el-göz koordinasyon ve dikkat değerleri arasındaki farkın belirlenmesi için tekrarlı ölçümlerde varyans analizi kullanılmıştır.